اسد الله معطوفى
154
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
روش تدفين و شكل قبور بر روى ديوار تاريخى گرگان به نظر مىرسد ديوار دفاعى و تاريخى گرگان پس از ديوار چين ، دومين نمونه استحكامات نظامى به صورت بارو در جهان باستان باشد . چنان كه علت ساخت آن هم بىارتباط با ساخت ديوار چين نبوده است ؛ زيرا پس از آنكه در زمان سومين سلسله مهم چهاين ( چين 221 تا 207 ق م ) ديوار دفاعى اين كشور به امر تسينشه هوانگتى به طول 2200 كيلومتر احداث گرديد ، مهاجمان ويرانگر مركز آسيا ( هياطله يا هونها ، سكاها ، تركان و چولها ) همگى روى از جانب شرق بر تافته و به سوى غرب تاخت آوردند . بدينجهت خراسان بزرگ و گرگان باستانى ( ساتراپ هيركانيا وهركان ) از جمله نقاطى شدند كه در معرض هجومهاى مكرر و ويرانگر قبايل بيابانگرد يادشده قرار گرفتند . اين تهاجمات از سوى سرحدات شرق و شمال شرقى در عهد اشكانى و ساسانى به اوج خود رسيد طوريكه تعدادى از سلاطين بزرگ اين دو سلسله از جمله فرهاد ، اردوان ، قباد و انوشيروان را سالها درگير جنگ و نبرد با مهاجمان نمود . 40 تعدادى از مورخان اين ديوار را متعلق به اواخر دوره اشكانى دانسته و علت ساخت آن را هم بخاطر ايجاد سد و استحكاماتى در برابر قبايل بيابانگرد يادشده آسياى ميانه مىدانند . اما عدهاى نيز به جد اصرار دارند زمان و ساخت اين ديوار را منسوب به سلاطين عصر ساسانى مخصوصا انوشيروان كنند . در اين مورد برخى از شرقشناسان غربى معتقدند : « شهرستان گرگان در آن عهد ( ساسانى ) اهميت زيادى داشت ، زيرا اينجا پايگاهى براى تجمع وسايل لشكريان ( و خود نظاميان ) براى حمله به شمال و خاور محسوب مىشد .